240px-Mico Ljubibratic_1875_HumL

NEVESINJE: Veliki hercegovački vojvoda Mihajlo Mićo Ljubibratić rođen je 1839 godine u trebinjskom selu Ljubovu u uglednoj staroj srednjovjekovnoj srpskoj plemićkoj porodici Ljubibratić. Umro je veoma mlad u pedesetoj godini života daleko od rodnog kraja u Beogradu 1889 godine.

Gimnaziju je završio u Dubrovniku gdje se kao veoma mlad upoznao sa revolucionarnim idejama italijanskog mislioca i revolucionara Macinija koji je odigrao veoma važnu ulugu u oslobođenju i ujedinjenju Italije 1861 godine. Tako nešto kao što su uradili Macini i Garibaldi u Italiji želio je da uradi Mićo Ljubibratić prilikom oslobođenja i ujedinjenja srpskog naroda na Balkanu u jednu zajedičku državu u drugoj polovini 19 vijeka.
250px-Heroes of_Bosnia_uprising

Borbe i ustanci srpskog naroda u Hercegovini i Bosni u drugoj polovini 19 vijeka protiv turske okupatorske vlasti počele su bez pomoći zvaničnih država Srbije i Crne Gore. Mićo Ljubibratić se nadao da će pomoć i oslonac za ustanak i ustanike naći u civilizovanoj i naprednoj Evropi,ali se grdno prevario i razočarao jer su Velike sile gledale da podmire svoje interese i osvajačke apetite na Balkanu. Mali balkanski narodi su im služili kao moneta za potkusurivanje i namirivanje svoji osvajačkih planova i interesa na Balkanu. U prvom redu očekivao je Mićo Ljubibratić pomoć od Italije i Italijana da će uz njihovu pomoć doći na kormilo ako ništa drugo do autonomne i slobodne Hercegovine. Kada je ta dugo očekivana pomoć sa vana izostala,izuzev nekoliko četa italijanskih dobrovoljaca Mićo Ljubibratić se morao više oslanjati na domaće snage i zatražio je pomoć za hercegovačke ustanike od srpskih država Srbije i Crne Gore. Čitav njegov rad u Hercegovačkom ustanku bio je pun protivrječnosti,razno raznih ocjena i mišljenja. Ona se kreću od sasvim suprotnih i oprečnih stavova koja idu iz krajnosti u krajnost,od prenaglašene njegove lične uloge u ustanku do potpunog negiranja,omalovažavanja i poništavanja njegove uloge i svih zasluga u Hrcegovačkom ustanku 1875 - 1878 godine.
d081002 1_1

Zvanična kneževina Crna Gora i crnogorski knez Nikola Petrović gledali su i vidjeli u Miću Ljubibratiću,čovjeka i agenta kneževine Srbije i kneza Milana Obrenovića koji je poslan u Hercegovinu da poremeti planove i interese Crne Gore i da promoviše iterese Srbije u Bosni i Hercegovini. Ni zvanična kneževina Srbija nije se dobro odnosila prema vojvodi Mići Ljubibratiću kao svome nacionalnom radniku u Bosni i Hercegovini. Nekoliko godina kasnije poslije završetka Hercegovačkog ustanka i ratova Srbije i Crne Gore protiv Turske 1876 - 1878 godine,vojvoda Mićo Ljubibratić morao je nevoljno da se pravda i jednoj i drugoj strani i Srbiji i Crnoj Gori,koje su ga izdale u odsutnom momentu što je dovelo do vojničkog poraza i gušenja Hercegovačkog ustanka 1875 - 1878 godine. Iz ondašnje evropske i domaće srpske i crnogorske štampe može se jasno sagledati sva tragična,neslavna i teška sudbina „TREĆEG SRPSKOG KNEZA“, Velikog hercegovačkog vojvode Mihajla Mića Ljubibratića (1839 - 1889).
Mihajlo Mićo Ljubibratić bio je Hercegovac porijeklom,vanjskim izgledom i patritizmom. Obrazovan u duhu humanizma,panslavizma i veliki poliglota,imao je sasvim drugačiji razvojni put od svojih vršnjaka hercegovčkih sapleminika,koji ga ponekad nisu mogli da shvate i prihvate njegove napredne ideje za ono vrijeme. Njegovi savremenici ga opisuju kao čestita i poštena čovjeka koji je pri tome bio pobožan,preduzimljiv i razuman čovjek. Zahvaljujući svome svestranom obrazovanju postaće jedan od najvažnijih ličnosti u Hercegovačkom ustanku 1875 godine.

imagesCAU7YPW1

Zbog dugog odsustvovanja iz Hercegovine zbog školovanja, on je kod jednog dijela svojih zemljaka bio nepoželjan,zanemaren i odgurnut u stranu,čak i prezren. Mnogim njegovim hercegovačkim gorštacima nisu se sviđali i dopadali njegovi prefinjeni i uglađeni maniri niti njegova etikecija. Naime u vrletnoj Hercegovini svako iskazivanje i manifestovanje osjećajnosti tumačilo se kao znak ljudske slabosti.
Svoj rad u srpskom narodu u Hercegovini Mićo Ljubibratić počeo je veoma rano kao šesnaestogodišnjak tek stasali momčić priključio se ustaničkim četama 1855 godine. Kada je počeo ustanak pod vođstvom zubačkog vojvode Luke Vukalovića (1852-1862) godine,odmah je došao u vojvodin logor i ponudio mu je svoje usluge i postao je vojvodin sekretar. Bio je desna vojvodina ruka u svim pisarskim poslovima a u nevolji je znao zamahnuti sabljom. U narodu je bio mnogo poznatiji kao mladi vojvodin sekretar i savjetnik a dobio je i čin kapetana. Kada je Crna Gora odustala od ustanka u Hercegovini i kada se crnogorski knez Nikola trudio svim silama da ukloni Luku Vukalovića iz Hercegovine i kada mu je to pošlo za rukom uz pomoć Turske i Austrije protjerao je Luku Vukalovića u Rusiju 1863 godine. Mićo Ljubibratić se nalazi u malobrojnoj Vukalovićevoj pratnji na putu za Rusiju,koja kreće iz Boke Kotorske,Trsta i Beča do Rusije. Tamo u izgnastvu u Rusiji umire vojvoda Luka Vulalović 1873 godine,kada su Hercegovci pripremali novi ustanak protiv Turaka u kome će veoma značaju ulogu odigrati njegov sekretar Mihajlo Mićo Ljubibratić. Nakon godinu dana lutanja i potucanja po tuđini Mićo Ljubibratić traži dozvolu od srpskih vlasti da mu dozvole da se vrati i naseli u Srbiji da tamo živi. Konačno 1864 godine, Mićo Ljubibratić se vrća iz Rusije i dolazi u Srbiju gdje se on stavlja na raspolaganje srpskoj vladi i ubrzo je postao dio Garašaninove organizacije za sveopšti ustanak na Balkanu. Po nalogu Ilije Garašanina tvorca Načertanija,Mićo Ljubibratić aktivno radi od 1866 godine na ogranizovanju ustanka u Hercegovini koji je bio planiran za narednu 1867 godinu. Ustanak je odgođen zbog diplomatske aktivnosti Srbije oko dobijanja ključeva četiri srpska grada 1867 godine. Poslije ove godine došao je čitav niz negativnih i nepovoljnih događaja za pripreme ustanka ustanka u Hercegovini. Prvo, došlo je do pada sa vlasti Ilije Garašanina 1876 gode. Drugo,iste godine ubijen je knez Mihailo Obrenović u atentau u Košutnjaku. Treće,za vrijeme vrijeme Blaznavčevog namjesništva 1868 - 1872 godine,zamro je svaki revolucionarni rad a Mićo Ljubibratić gubi službu što se veoma negativno odrazilo na njegov dalji rad.
Pošto je konačno nakon silnih odlaganja i priprema u julu mjesecu počeo dugo očekivani ustanak u Nevesinjska puška 1875 godine u Hercegovini. Mićo Ljubibratić i Aleksa Jakšić su tajno došli iz Beograda preko Dubrovnika stigli su u Hercegovinu među hercegovačke ustanike i odmh su počeli svoj rad. Njih dvojica su samoinicijativno bez znanja kneza Nikole i Crne Gore sazvali 27 jula 1875 godine u Vranjskoj skupštinu hercegovačkih ustanika i starješina na kojoj je trebalo izabrati glavnog komandanta ustaničke vojske i obrazovati neku vrstu privemrene ustaničke vlade. Kada je za ovo saznao knjaz Nikola on se toliko naljutio da je naredio svome vojvodi Peku Pavloviću da odmah silom rasturi ovu Vranjsku ustaničku skupštinu a njene vođe pohapsi i protjera iz Hercegovine. Njihov dolazak na prostor ustaničke Hercegovine smatrao je kao direktno upitanje kneževine Srbije na ovaj prostor koju je knjaz smatrao kao svoju interesnu sveru. Crnogorski jajoši (dobrovoljci) pod komandom Peka Pavlovića potupajući po knjaževom naređenju brutalno su rasturili Vranjsku skupštinu. Mića Ljubibratića i Aleksu Jakšića su na vjeru i prevaru uhapsili, razoružali i opljačkali do gole kože,uzeli su im sve: oružje,odjeću,novac i to sve u ime kneževo. Daljeg ponižavanja,batina i pogroma spasili su ih bilećki ustanici koji su ih preoteli od jajoša i onako pretučene i izubijane poslali su ih na liječenje u Dubrovnik. Dok su bili na liječenju u Dubrovniku oni su preko Mašana Vrbice u ime knjaževo dobili poziv da dođu na Cetinje „na viđenje i objašnjenje“ uz knjaževu ličnu garanciju da im se neće ništa loše desiti. Mićo Ljubibratić je prihvatio ovaj poziv (dok Aleksa Jakšić nije) i otputovao je na Cetinje gdje ga je ljubazno dočekao lukavi knjaz Nikola i dodijelio mu je titulu „vojvode“ i dozvolio mu je da se slobodno vrati među ustanike u Hercegovinu. Na povratku ga je nagovorio da napadne i zauzme Trebinje koje od početka ustanka bilo u blokadi ustanika. To je bio čisto taktitčki knjažev potez da ponovo kompromituje Miću Ljubibratića jer se tvrdi trebinjski grad nije mogao zauzeti bez upotrebe artiljerije koju srpski ustanici nisu imali iako je Žana Merkus dala svo novac za nabavku topova koji nikada nisu isporučeni ustanicima. Zašto ? Ne zna niko ! Tu su se igrale neke čudne zakulisne igre koje su samo išle na štetu ustanika i njihovog daljeg uspješnog ratovanja u Hercegovini.
Kada su strani novinari i izvještači u svojim izvještajima počeli nazivati i titulisati Miću Ljubibratića kao „veliki hercegovački vojvoda“ to je izazvalo zavist i ljubomoru kod istaknutih ustaničkih starješina koji su odmah napisali jedno pismo knjazu Nikoli u kome ga optužuju da se kiti „tuđim perjem“ a on je samo naš sadrug u našim ustaničkim redovima. Na ovome primeru se vidi najbolje cinizam i dvoličnost knjaza Nikole,prvo je dao Miću Ljubibratiću vojvodsku titulu,a onda je sistematski radio na rušenju njegova ugleda među ustanicima dok ga nije prisilo da napusti rodnu grudu Hercegovinu.
Psihički i fizički slomljen, Mićo Ljubibratić krajem septembra 1875 godine odlazi u Dubrovnik na liječenje i oporavak. Tu u Dubrovniku se susreće sa stranim novinarima vodećih evropskih novina i daje im intervjue,daje svoje mišljenje o toku i ciljevima ustanka. Njegove izjave se nisu sviđale mnogim ustaničkim vođama,jer su oni smatrali da Mićo Ljubibratić kroz štampu u svojim izjavama veliča samo sebe i svoju ličnost u ustanku. Našavši se uvrijeđeni oni pišu jedno opširno pismo knjazu Nikoli na Cetinje 12.10.1875 godine,u kome traže da ga on pozove na Cetinje na odgovornost za takvo njegovo ponašanje. Bilo je još drugih pisama i žalbi knjazu na Mićin rad i ponašanje u ustanku.
Čitav niz nepovoljnih i nesrećnih okolnosti uticali su na to da se vojvoda Mićo Ljubibratić povuče sa terena Hercegovine iz vođstva i rukovođenja ustankom. Duboko razočaran kako su se stvari i događaji nepovoljno razvijali i uplašen za sopstveno zdravlje i život vojvoda Mićo Ljubibratić,teška srca odlučio je da se povuče iz Hercegovine i donosi odluku da krene za Bosnu gdje bi dobro došlo njegovo ustaničko i borbeno iskustvo iz Hercegovine u daljim ustaničkim borbama u Bosni. Na putu za Bosnu vojvoda Mićo Ljubibratić i njegova malobrojna pratnja u kojoj je bila i holanđanka Žana Merkus,upali u zamku koju su im zajednički i veoma vješto pripremile crnogorske i austrijeske vlasti. On i njegova malobrojna pratnja zarobljeni su i uhapšeni u blizini Imotskog,te su sprovedeni u zarobljeništvo u Linc u Austriju. Na prolasku kroz Sinj,Split,Šibenik,Zadar i Trst zarobljenike je dočekivala velika masa svijeta koja ih je glasno pozdravljala sa povicima : “ŽIVJELI“ ! Njima se tako klicalo i obasipani su cvijećem vojvoda Mićo Ljubibratić i hercegovačka heroina,holandski dobrovoljac,žena amazonka i junak Hercegovačkog ustanka Žana Merkus. Ona je ubrzo pod zagonetnim okolnostima uspjela da se oslobodi robstva i ponovo nakon kraćeg vremena našla se u Srbiji kada je Srbija krenula u rat protiv Turske ? 1876 godine. Vojvoda Mićo Ljubibratić ostao je u robstvu u gradu Lincu u Austriji nepunu godinu dana. Nakon nepune godine dana provedene u tamnici,vojvoda Mićo Ljubibratić se vraća u Srbiju i stavlja se na raspolaganje srpskoj vladi i državi Srbiji koja je tih dana poslije njegova povratka 30.6. 1876 godine, ušla u rat protiv Turske. Rat Turskoj objavila je i ušla u rat i kneževina Crna Gora.
Međutim, taj Veliki vojvoda Hercegovačkog ustanka i nesuđeni „ treći srpski knez“,više nije bio onaj mladni poletni duh sa početka sedamdesetih godina 19 vijeka iz doba ustanaka vojvode Luke Vukalovića i Hercegovačkog ustanka Nevesinjska puška 1875 - 1878 godine. Poslije završetka ustanka vojvoda Mićo Ljubibratić nije više nikada dolazio u Hercegovinu. Ostao je da živi u Srbiji gdje se bavio književnim i naučnim radom.Vojvoda Mićo Ljubibratić (1839 - 1889) umro je veoma mlad u pedesetoj godini života 1889 godine,sahranjen je i pokopan na groblju u Beogradu.

Nikola Laketa