- NEVESINJE -

Ziveci daleko od rodnog kraja u tudjini, razmisljam o seobama i etnickim promjenama stanovnistva na prostoru Hercegovine i Crne Gore, koje se smatraju nepresusnim vrelom migracija.
Narocito je na tome polju bila aktivna Hercegovina.
Jos od davnina postoji izreka:”Hercegovina, citav svijet naseli a sebe ne raseli”! Od najstarijih vremena, vecina seoba kretala je sa ovih prostora u pravcu Srbije i Bosne.
Na pojavu seoba uticu dva veoma bitna faktora : unutrasnji i vanjski.
U unutrasnje faktore spadaju uglavnom ekonomski,ljudi se sele bez prinude u potrazi za boljim zivotnim uslovima. Oduvijek su se selili Vlasi, Srbi stocari u potrazi za boljom ispasom za stoku.Vremenom poslije velikih epidemijskih bolesti i ratova, Vlasi se spustaju sa planina u ravnice,napustaju stocarstvo i pocinju se baviti zemljoradnjom. Ratovi i bolesti, narocito kuga, regulisali su prirastaj stanovnistva u srednjem vijeku.
Vanjski faktori bili su napadi sa vana. Poslije vojnickog poraza, citave mase stanovnistva bjeze ispred osvajaca, nastojeci da sacuvaju glavu i goli zivot, prelazeci pri tome hiljade kilometara. Srbi su stari indoevropski selilacki narod.Od pocetka VII v.n.e,zive na Balkanskom poluostrvu na teritoriji Vizantije. Vizantija ih je tu naselila radi zastite svoje sjevero zapadne granice od novih varvarskih upada.
Hecegovina je do kraja XII vijeka bila u sastavu Vizantije.Za vrijeme uspona srpske drzave u doba vladavine velikog zupana Stefana Nemanje (1169-1196) Hercegovina ulazi u sastav srpske drzave. Polovinom XIV vijeka podijeljena je imedju feudalnih drzava Srbije i Bosne.Neko krace vrijeme Humom, kako se tada zvala Hercegovina,
upravljao je Nemanjin najmladji sin Rastko kasnije nazvan Sv.Sava.On je od njemackog cara Fridria I Barbarose (1125-1290) dobio titulu hercega,vojvode kada je bio u jednoj diplomatskoj misiji. Prvi titularni herceg bio je herceg Stefan Vukcic Kosaca (1435-1466) nosio je titulu “herceg od Sv.Save”, pa je zemlja kojom je upravljo nazvana Hercegovina. Sjediste mu je bilo u utvrdjenom gradu Blagaju na izvoru rijeke Bune.On se 1448 godine, odvojio od vlasti bosanskog kralja i poceo je samostalno da vlada, ali ne zadugo,jer su Turci ubrzo zauzeli Hercegovinu. Medju njegovim sinovima ubrzo je izbila nesloga i borba oko nasledja.Kada je zemlja bila na vrhuncu uspona prema svjedocenju dubrovackog hronicara Petra Lukarevica u sastav
vojvodstva Sv.Save ili Hercegovine bili su : Konjic, Dabar, Imotski, Blagaj, Mostar,Pocitelj,Nevesinje,Svitava,Popovo,Trebinje,Herceg Novi,Risan,Cernica,Rogatica,Milesevo, Prijepolje, Pljevlja,Piva i Tara.Vec 1465 godine,Turci su zauzeli dobro utvrdjeni grad Blagaj i sjeverni dio,a Mlecani su zauzeli Neretljansku krajinu na jugu.
Napad turske vojske predvodio je Vlatko, Ahmed-beg Hercegovic, poturceni stariji Hercegov sin,koji je napustio oca, poturcio se, presao je na stranu Turaka a sve radi toga da bi uz pomoc Turaka dosao sto prije do ocevog nasledja. Njegova dva mladja brata presli su u katolicanstvo ocekujuci efikasniju pomoc i zastitu sa zapada.Kada je Vlatko napadao sa vojskom na grad Blagaj, naredio je svakom vojniku da zapali najmanje po dest vatri.Kada je zapaljene vatre sa grada ugledao stari herceg, rekao je “ako je za svakom vatrom po jedan vojnik meni nema spasa”.Naredio je da se nocu mazge potkuju naopako i sa blagom da bi zaturio trag stigao u Dubrovnik, trazeci spas i utociste od Turaka.Stari herceg je ubrzo umro 1466 godine sahranjen je u crkvi u Scepan polju gdje se sastaju rijeke Piva i Tara.Njegovi sinovi poveli su borbu oko nasledja,sto je Turcima olaksalo posao oko zauzimanja preostalog dijela Hercegovine. Zauzimanje Herceg Novog 1482 godine, Turci su u potpunosti zavladali Hercegovinom, koja ce biti pod njihovom vlascu neprekidno od 1482 do 1878 godine. Odmah po zauzimanju, Turci su osnovali Hercegovacki sandzak sa sjedistem u Foci.
Poslije turskih zauzimanja Hercegovine 1482 godine, srpsko plemstvo ostalo je bez feudalnih posjeda i privilegija. Jedan dio plemstva izginuo je u borbama sa Turcima, drugi dio je izbjegao na zapad, treci dio plemstva primio je islam da bi zadrzao svoje feudalne posjede i privilegije. Tako su na islam presle sledece srpske porodice u Hercegovini : Kalimanici, ( iz Foce za njih ima podatak u Dubrovackom arhivu da su su prva srpska porodica koja je uzela islam ) Ljubovici,Sokolovici,Kurtovici,Pasici,Bijedici,Basici,Kapicici i Zvizdici. Pocetkom XIX vijeka dolazi do ustanaka srpskog stanovnistva u Hercegovini od kojih su najpoznatiji ustanci pod vodjstvom Luke Vukalovica 1852-1862 godine, i ustanak poznati pod imenom Nevesinjska puska 1875-1878 godine, s ciljem sto brzeg oslobodjenja od turske vlasti.
Zivot, obicaje i navike srpskog naroda najbolje je opisao naucnik Jevto Dedijer u svome cuvenom djelu”Hercegovina”nastalo pocetkom XX vijeka, kao rezultat naucnog istrazivanja samog autora i njegovih saradnika. U tome djelu Dedijer i saradnici sakupili su veoma dragocjene etnicke i istorijske podatke o zivotu i radu ljudi njihovim etnickim seobama i promjenama tokom XVIII i XIX vijeka. Oni
su zapazili da na teritoriji Hercegovine zive veoma stare srpske porodice, jos od XII vijeka od vremena vladavine Stefana Nemanje (1169-1196) godine. Iz ovih starih porodica kada su se razbratila stara bratstva, tokom vremena nastale su nove srpske porodice u Hercegovini koje su krenule u rasejanje sirom svijeta. U geografskom i klimatskom pogledu Hercegovina se dijeli na Istocnu i Zapadnu Hercegovinu, granica je njena rijeka Neretva, koja od Konjica tece u pravcu sjever-jug i tako dijeli Hercegovinu na Istocnu i Zapadnu Hercegovinu. Druga podjela je na gornju i donju Hercegovinu ili na humninu i rudinu (planinu). U humnini ne pada snijeg a u planini
snijeg je redovna pojava. Od davnina stanovnistvo Hercegovine bavilo se stocarstvom, krecuci se sa stokom i pasom iz humnine na visoke planine, te su tako osnivana nova stalna naselja u gornjoj Hercegovini.
Jevto Dedijer, rodjen je 1879 godine u selu Cepelica kod Bilece.
Bio je ucenik i saradnik velikog srpskog naucnika Jovana Cvijica koji se bavio proucavanjem Balkanskog poluostrva, kako se zove njegovo istoimeno djelo. Jos kao mali djecak Dedijer je Cvijicu vodio konja kroz bespuca hercegovackog kamenjara na njegovim terenskim ispitivanjima. Cvijic je odmah zapazio bistrinu i neobicnu nadarenost hercegovackog djecaka.Pitao ga je :”Da li bi zelio da nastavi dalje skolovanje”? Djecak je rekao, da bi rado nastavio skolovanje, ali otac nema para za njegovo dalje skolovanje. Cvijic je preko svojih veza i ljudi u Mostaru kod poznate srpske porodice Corovic obezbijedio mladom Jevtu Dedijeru da se skoluje u Mostaru, gdje je zavrsio osnovnu skolu i gimnaziju koja je pocela sa radom 1893 godine. Studije i doktorat zavrsio je kod Jovana Cvijica u Beogradu. Radio je kao kustos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, gdje je objavio mnoga naucna djela iz zivota srpskog naroda u BiH. Jedan je od rijetkih Srba intelektualaca koji je u znak protesta napustio drzavnu sluzbu jer
se nije slagao sa okupatorskom politikom poslije aneksije 1908 godine, duboko saosjecajuci sa patnjama i teskom sudbinom srpskog naroda u Bosni i Hercegovini.
Imao je citavu mrezu saradnika na terenu Hercegovine i Nevesinja. Iz Nevesinja to su bili pop Tomo Bratic iz Fojnice i djaci Bogdan Zerajic iz Miljevca i Marko Perin iz Batkovica, obojica clanovi revolucinarnog drustva “Mlada Bosna”. Po Dedijeru u “starinske”porodice spadaju one koje su na prostoru Hercegovine zivjele odranije, prije turskih osvajanja srpskih srednjovjekovnih zemalja, a to su :
1.BUHA, vode porijeklo od Bjelokosica,zive u Domrkama i Ribarima kod Fojnice, Kolesku, Gacku, Nevesinju i rasijanju.

2.DJERIC, su starinom iz Niksica, zive u stolackoj, nevesinjskoj, konjickoj,focanskoj opstini.Za Djerice iz Ravni i Gacka, Dedijer veli da su Mucibabici,dosli su u Sipacno, odatle su dosli u druga mjesta:Biograd Slato,Dzinov Do Nevesinje i rasijanju.
3.MUCIBABIC,su starinska porodica u Ravnima u Povrsi,raselili su se na vise mjesta:Ljeskov Dub,Zijemlja,Fojnica, Gacko, Nevesinje i rasijanju.
4. BAJEVIC, su od Predojevica iz Prijevora kod Bilece, rod su sa onim bratstvima koji vuku porijeklo od Predojevica, to su Leri, Jankovici i Boboti.
5. KOZJAK, su od plemena Predojevica kod Bilece.
6. LERO, vode porijeklo od Predojevica, zive u Bileci i rasijanju.
7. JOKANOVIC, su starinska porodica od Predojevica iz Bilece.Ima ih u Hercegovini, na Kosmetu u Bosni i rasijanju.
8. BOBOT, su starinci u Bileci, rod su sa svim porodicama koje vode porijeklo od Predojevica. Zive u rasijanju.
9. MUSIC, su stara porodica iz Trebinja, ima ih oko manastira Savina u Boki.
Zive na Zalomu u Nevesinju i rasijanju.
10. ANDJELIC, su stara porodica zive u selu Andjelici koje je po njima dobilo ime u trebinjskoj opstini.
11. PAPIC, su stara porodica. Papica ima u Bileci Dabru i Nevesinju.
12. BJELIC,su stara porodica iz Preraca kod Bilece, ima ih u Beogradu i rasijanju.
13. MANIGODA, su starinom od Predojevica iz Bilece, ima ih u Konjicu i rasijanju.
14. ZIROJEVIC, su starinom od Predojevica iz Bilece, ima ih u Gacku, Nevesinju na Zalomu, Kifinu Selu i rasijanju.
15. KOMLENIC,su starinom od bratstva Pilatovaca kod Bilece u Oputnoj Rudini. Zive u Bileci i rasijanju, rod su sa svim porodicama koje vode porijeklo od plemena Pilatovaca.
16. GRUBACIC, vode porijeklo od Pilatovaca, ima ih u Baljcima,Gacku i Rastu kod Nevesinja i rasijanju.
17. CUPKOVIC, su starinom iz sela Biograda kod Nevesinja, porijeklom su od Predojevica iz Prijevora kod Bilece. Zive u Biogradu,Udreznju, Rogacama,Nevesinju i rasijanju.
18. IVANIS, su starinom iz Slata kod Nevesinja. Porijeklom su iz sela Sipacna kod Niksica, zive u Nevesinju i rasijanju.
19. VUJADINOVIC, su starinom sa Bijele Rudine kod Bilece, zive u Nevesinju u Babjoj Glavi, Sumicima, Udreznju i raseijanju.
20. TOHOLJ,su porijeklom sa Bogdanusica kod Bilece, zive na vise mjesta u Hercegovini i rasijanju.
21. MRKALJ,su porijeklom iz istoimenog sela u gornjem Hrasnu imedju Stoca i Ljubinja.
22. MILIDRAG,su stara srpska porodica sa Ljeskova Duba kod Fojnice u Gacku. Zive u Gacku, Nevesinju i rasijanu.
23. VISNJEVAC, su iz sela Visnjeva u Gacku, zive u rasijanju.
24. DERETIC,su stara porodica iz Korjenica kod Trebinja,zive u Trebinju i rasijanju.
25. VUJOVIC, su stara porodica,jedna od najstarijih i najbrojnijih u Hercegovini. Vode porijeklo od nekog Vuja koji je jos u XV vijeku presao sa Grahova u Hercegovinu. Zive sirom Hercegovine i rasijanju.
26. PODRUGOVIC, su porijeklom iz sela Kazanaca u Gacku. Iz ove porodice je poznati guslar i epski pjesnik Tesan Podrugovic.
27. RADOVANOVIC, su porijeklom iz Vranje Dubrave kod Bilece, odatle su se raselili i danas zive u Riocima, Davidovicima,Dabru,Lukavcu,Fatnici,
Vranjskoj i rasijanju.
28. SUTONJA, su porijeklom od plemena Pilatovaca iz Oputnih Rudina, ima ih u Bileci i rasijanju.
29. SIKIMIC,su stara porodica, porijeklom od plemena Pilatovaca, zive u Trebinju, Nevesinju i rasijanju.
30. TADIC,su stara srpska porodica iz Pive.Tadica ima u Beogradu i rasijanju.Iz ove porodice vodi porijeklo sadasnji presjednik Srbije Boris Tadic.
31. PREDIC, su stara srpska porodica iz Hercegovine, koji su se veoma rano odselili u Vojvodinu. Iz ove porodice porijeklom je poznati srpski slikar Uros Predic.
32. CUCKOVIC, (CUCAK) su starinom iz Risna u Boki, zive u Trebinju , Beogradu i rasijanju.
33. ZECEVIC, su porijeklom iz Banjana, zive u Nevesinju, Sarajevu,Beogradu i rasijanju.
34. KRUNIC, su porijeklom iz Trebinja, zive u Trebinju, Sarajevu, Beogradu i rasijanju.
35. ATELJEVIC, su porijeklom iz Korjenica kod Trebinja. Turci su ih istjerali iz Korjenica, od njihovog roda su ove porodice: Stijacic, Kujacic, Lisov, Komor i Antelj. Ima ih u Ljubomiru kod Trebinja, u Izgorima u Gacku .
36. SKENDER, su porijeklom od Aleksica iz Oputne Rudine kod Bilece. Zive u Ljubomiru kod Trebinja i rasijanju. Rod su sa porodicama koje vode porijeklo od vlaha Malesevaca, iz sela Maline na putu Trebinje-Bileca.
37. GLOGOVAC,su stara srpska porodica porijeklom iz sela Miruse kod Bilece. Ima ih u Nevesinju, Bratac,Kifino Selo, Luka,Gacku i rasijanju.
38. SALATIC, su starinska porodica iz Bijele Rudine kod Bilece, Dedijer veli da su porodicno ime dobili “ od nekog odbjeglog vojnika” koji je kupus zvao salatom, te ih prozvase Salaticima.
39. PILJEVIC, su porijeklom iz Ridjana u Niksickim Rudinama, te su odselili u Dabar, a otale u Drezanj i druga mjesta. Ima ih u Sarajevu, Beogradu i rasijanju.
40. POPADIC,su stara popovska porodica u Garevi u Gacku,ima ih u Bileci.
41. JANJUSEVIC, zive u Garevi kod Gacka u Beogradu i u rasijanju.
42. KOSUTIC, su porijeklom sa Banjana i odatle su dosli na Miholjace,zive u Brckom, Beogradu i rasejanju.
42. GUSIC, su porijeklom iz Crne Gore. Ranije su stanovali u nevesinjskoj Povrsi, Rogacama i u selu Bratac i rasijanju.
43. KESELJ, su starinom iz Drobnjaka od Cerovica. Zivjeli su u Grahovu,Trusini, Jugovicima,Lukavcu, Ranikucama, Nevesinju i rasijanju.
44. SPREMO, su starinom sa Stona,zivjeli su u Sopiljima, Biogradu, Batkovicima, Nevesinju i rasijanju.
45. NADAZDIN, su stara porodica iz sela Bjelojevica kod Stoca, ima ih u Krusevu, Prebilovcima i u Spiljanima kod Konjica i rasijanju.
46. STEVANOVIC,su su iz Stevanovica Torina kod Lukavca. Vode porijeklo od Obrenovica iz Meduna u Srbiji. Iz ove porodice je porijeklom prorok Vukelja Stevanovic i Ilija Stevanoc Kiko (1826-190) nevesinjski kapetan iz ustanka Nevesinjska puska 1875-1878 godine.
47. CVIJETIC, su istog porijekla kao Stevanovici i vuku porijeklo od Obrenovica.
48. DAKOVIC,su istog porijekla kao Stevanovici i Cvijetici,zive u Nevesinju i rasijanju.
49. PERISIC, su iz Kazanaca u Gacku, rod su sa Dakovicima koji su se ranije prezivali Perisici,veli dedijer za njih. Zive u Nevesinju, Beogradu i rasijanju.
50. GUTIC ,su porijeklom iz Ozrinica kod Niksica odakle su dosli prije 400 godina na Rogace u Nevesinje. Ima ih u rasijanju.
51. SIMOVICI, su starosjedioci u Batkovicima u Nevesinju. Ima ih u Nevesinju, Beogradu i rasijanju.
52. ZERAJIC, su stara srpska porodica iz sela Citluk kod Nevesinja. Zerajici zive u Miljevcu, Nevesinju i rasijanju. Iz ove porodice poticu hajduk Vucic Zerajic i mladobosanac Bogdan Zerajic.
53. GOLIJANIN, su porijeklom ispod planine Golije izmedju Gacka i Niksica. Ima ih u selu Krekavicama, Jezeru, Nevesinju i rasijanju.
54. CERANIC, su porijeklom iz Drobnjaka gdje su se prezivali Cerovici. Ima ih u Gacku, Avtovcu,Miholjacama, na Oblju kod Kalinovika i rasijanju.
55. GLIGORIC, su stara srpska porodica, zivjeli su u selu Kovacima kod Bilece, Livnu, Beogradu i rasijanju.
56. ZELENOVIC, su porijeklom od Cerovica iz Drobnjaka. Zelenovica ima u Miholjacama, Avtovcu,Drobnjaku,Nevesinju,Beogradu,Novom Sadu i rasijanju.
57. MIHIC,su porijeklom sa Bancica kod Ljubinja, to su cuveni kamenorezci i stogodisnjaci. Ima ih u Stocu, Gacku, Mostaru, Nevesinju,Beogradu i rasijanju.
58. ZELEN, su stara srpska porodica iz sela Lipe kod Duvna, odakle su se raselili.
59. DANGUBIC,su stara porodoica iz Humske, ima ih u Bileci i Ljubinju i rasijanju.
60. VUJNOVICI,su rod sa Vujovicima cak slave istu slavu,ima ih u Beogradu i rasijanju.
61. SORAJIC,su iz Ljubomira.
62. LECIC,su potomci kneza Zdrijelovica iz Ljubomira.
63. BAJCETIC, jedna grana Bajcetica preselila se iz Mirilovica u Cernicu, gdje ih ima i danas.
64. DZELETOVIC, su stara srpska porodica iz sela Cepelice kod Bilece. Prije Kosova, Dzeletovici su dosli iz Petrovica i Banjana u Cepelicu. Ima ih u Bileci, Blagaju, Radicima (Rast) kod Nevesinja,u Nevesinju i rasijanju.
65. VUKAJLOVIC, su porijeklom iz Ridjana kod Niksica, zivjeli su u Mirusama. Ima ih u Gacku, Nevesinju i rasijanju.
66. DUTINA, su porijeklom iz Konavla, a zive u Mirusama.
67. ULJAREVICI, su porijeklom iz Ridjana. Zive u Bileci,Gacku,Nevesinju,Glasincu, Brckom, Beogradu i rasijanju.
68. BOVAN, su porijeklom sa Bune kod Mostara.
69. CRNOGORAC, su stara porodica sa “Bjelatka ispod Krsca”.
70. GOVEDARICA, su porijeklom iz Herceg Novog,poticu od Bijelica. Iz Skorbutnih Rudina presli su na Miholjace u Gacku. Zive u Nevesinju,Kifinu Selu,Bratacu, Krekovima,Mostaru,Sarajevu,Beogradu i rasijanju.
71. SUSIC (SUSA) poticu iz sela Kljeuta kod Gacka.
72. TAMINDZIC, su porijeklom iz Ridjana kod Niksica, gdje su se prezivali Kasikovici a poticu od Ljubovica, prema porodicnom predanju.Zive u Bezdjedje,Nevesinju,Beogradu i rasijanju.
73. SKOKO, su zivjeli u selu Bodezista u Gacku, u Jugovicima i Pridvorici u Borcu. Na Bozic, 6.1.1942 godine, ustase ih pobile i spalile u crkvi. Ima ih u Sarajevu, Beogradu i rasijanju.
74. BANJAC, su starinom od Koprivice sa Banjana,prezime su dobili po tome sto su zivjeli na Banjanima,ima ih u Dreznju,Nevesinju,Mostaru,Glamocu i rasijanju.
75. MEDAN,su porijeklom od Kapora,preko Hrasna i Stoca doselili se u Dabar a odatle na Trusinu. Ima ih u Stocu, Mostaru i rasijanju.
76. SARENAC, su stara porodica a ima ih u Davidovicima kod Fatnice,Dreznju,Sumicima,Lukavcu,Kifinu Selu kod Nevesinja, na Stepenu kod Gacka, u Bosni,Beogradu i rasijanju.
77. VLACIC, su starinska porodica iz Popova polja, ima ih u Jasenici kod Ljubinja,Klepcima,Trebinju i u rasijanju. Potjecu iz Ridjana kod Niksica.
78. DODER, su porijeklom od Pilatovica iz Pilatovaca kod Bilece. Ima ih u Objeseniku,Kokorini,Gacku,Ulogu,Plocnik,Mostaru i rasijanju. U Crnoj Gori se zovu Doderovici. Doderi, Beati, Sekare,jedno su bratstvo i svi poticu iz Pilatovaca.
79. DJOGO,su porijeklom iz Mirilovica, odakle su prije 400.godina dosli u Hrasno, ima ih u Pobrdju,Kapavici,Rujevu Dolu i Ubosku. U Kolesku i Nevesinju se prezivaju Djogovici.
80. GRAHOVAC, su porijeklom sa Grahovca sa Grahova, odakle su se raselili po Hercegovini.Ima ih u Zovom Dolu,Biogradu,Lukavcu,Bratacu,Mijatovcima
Nevesinju, Blagaju, Mostaru,Sarajevu, Beogradu i rasijanju.
81. KUKIC, su iz Baljaka kod Bilece.
82. MANDIC, su od Malesevaca iz Maline imedju Trebinja i Bilece. Jedno vrijeme boravili su na Mirusama i Banjanima. Ovi iz Banjana presli su planinu Sominu i naselili se u Dulicima. Maddica ima u Duvnu,Dalmaciji, Lici i rasijanju.
83. JANKOVIC, su od Malisevaca,ima ih u Trebinju i rasijanju.
84. SOLAJA, su iz Lazarica kod Gacka,ranije su se zvali Pajevici. Ima ih u Brckom, Beogradu i rasejanju.
85. MAKSIMOVIC, su stara srpska porodica, potomci su Vladislavica iz Jasenika u Gacku.
86. KASIKOVIC, su starosjedioci iz Nevesinja. Od Kasikovica su Ljubovici u Odzaku kod Nevesinja. Ima ih u Nevesinju i rasijanju.
87. POPARA, su starinom iz Ceva, zive u Padjenima kod Bilece, u Vlahovicima kod Ljubinja, Predolju kod Stoca i rasijanju.
88. KULAS,su porijeklom iz Fatnice,porijeklom od stare porodice Mijac. Ima ih u Fatnici,Nevesinju i rasijanju.
89. JEREMIC, su porijeklom iz Foce,ima ih u Slivljima u Gacku i rasijanju.
90. HRNJEZ, su porijeklm od Dubljevica u Gacku. Ima ih u Sarajevu.
91. KOKOLJ, su stara porodica iz Bilece. Kokolji, Sudzumi i Seslije jedno su pleme. Porijeklom su sa Trebjese i zive u rasijanju.
92. TOMANOVIC, su porijeklom iz Bilece, ima ih u Domasevu, Ljubinju i rasijanju. Porijeklom su od Matosa sa Rovina u Crnoj Gori.
93. BOKIC, su starosjedioci u Domasevu, a porijeklo vuku od Vrljesa.
94. SAVIC, su Visnjici ispod planine Golije u Crnoj Gori. S njima su rod Golijani,Bacevici,Vukovici u Nevesinju i Visnjici u Visnjica Dolu pod Golijom. Savica ima u Slatu, Krekavicama, Krekovima i Nevesinju.
95. ZUTKOVIC, su porijeklom sa Banjana, kasnije se pominju u Nevesinju.
96. LAZETIC, su stara srpska porodica koji su se ranije prezivali Istinici, zive u Dobreljima u Gacku,Biogradu i Nevesinju i rasijanju.
97. LJUBOVIC, su porijeklom od nekakva Ljuba koji je bio dvorjanin hercega Stefana.Dedijer veli :”Devet ih je brata poslo na Kosovo,pa se samo jedan ziv vratio i poslije pada Hercegovine pod Turke njegovi su potomci primili islam”
Zivjeli su na Odzaku Lubovica kod Nevesinja, nekada najmocnija feudalna porodica u Bosni i Hercegovini, vodili su rat za prestiz sa krajiskim Filipovicima. Najpoznatiji clan ove porodice je Osman Ljubovic,opjevan je u
narodnoj epskoj pjesmi,”Zenidba bega Ljubovica”. Pokupio beg raju nevesinjsku zanju psenicu u Lugu, na polasku beg pita raju :”Oce te li rucak s’ medom ili s’ ljebom”? Raja graknu:”S’ medom”! Raja zanje,pijeve vodu,rucka ni meda nema,negdje pred zalazak sunca,eto ti bega jezdi poljem na alatu sav cistu zlatu, s ruckom,samo ljeba suva nose sluge. Gladna raja pojede suv ljeb kao da je s’ medom namazan.Ovo je samo jedna anegdota iz zivota Ljubovica.
98. BANDIC, su porijeklom sa Kosova a zive u Cadjaru u Gacku. Ispred Turaka su pobjegli iz Hercegovine u Cevo. Jovan Erdeljanovic veli da su 343 porodice pobjegle ispred Turaka iz Hercegovine i sklonile su se u Cuce.
99. KORDIC, su porijeklom iz Hercegovine a pominju se cak u Zumberku u
prvoj polovini XVI vijeka.
100. RADULOVIC, su stara srpska porodica iz Hercegovine. Pominju se u
Mostaru, Trebinju i Nevesinju. Starinom su sa Ridjana kod Niksica, odakle su se raselili u razne krajeve zemlje.Predanje im kaze da su sa Kosova. Ima ih u Beogradu i rasijanju.
101. VUKOMANOVIC,su stara porodica porijeklom od Vlaisavljevica,zive u Jaseniku kod Gacka. Ima ih na Zlatiboru,Beogradu i rasijanju.
102. PAPOVIC, su stara porodica iz Kazanaca.Poticu od Predojevica iz Prijevora kod Bilece. Od Papovica vode porijeklo Parovici u selu Lazaricima kod Gacka, koji su se kasnije preselili u selo Biograd kod Nevesinja. Od nevesinjskih Parovica, najpoznatiji je Blagoje Parovic (1903-1937) revolucionar i spanski borac. Poginuo u Spaniji u Spanskom gradjanskom ratu
1936-1939 godine, po nalogu Kominterne i Josipa Broza Tita, hitcima u ledja likvidirao ga Vlajko Begovic, a prema svjedocenju istoricara Vladimira Dedijera. Pasici, muslimani u Gacku i Avtovcu vode porijeklo od Papovica.
103. KNEZEVIC, su stara srpska porodica iz Lukovica kod Gacka.Od Knezevica vode porijeklo Zimonjici.
104. KOPRIVICA, su stara srpska porodica porijeklom sa Banjana, ima ih u Gacku i Nevesinju.
105. LAZAREVIC, su doselili u Gacko iz Grblja poslije 1433 godine, naselil se u selo Lazarice izmedju Gacka i Avtovca.
106. SAROVIC, su dosli iz Cadjara u selo Przine kod Gacka.
107.MARIJANOVIC, su porijeklom iz Humske zemlje, neki su otselili u Bosnu i zive u selu Provalama kod Travnika.
108. TEPAVCEVIC, su iz Gacka iz sela Cadjara.
109. SUKOVIC, su iz Kazanaca,Stepena i iz Cernice u Gacku.
110. TOMOVIC, su sa Banjana, koji su se odatle raselili.
111. LESKOVAC, su stara srpska porodica sa Ljeskovika u nekoj od ranijih seoba otselili su iz Nevesinja, ali je od njih ostao toponim Ljeskovik.
112. SAMARDZIC, su stara srpska porodica porijeklom iz Krivosija u Boki. Jos daljom starinom su iz sela Bajica u Crnoj Gori, raselili su se po Hercegovini i dalje. Jedni Samardzici zivjeli su na Krstacama Vranjskim i u Ladjevicima kod Bilece. Samardzica ima u Slatu,Donjoj Trusini,Postoljanima,
Bratacu,Batkovicima i Nevesinju. Od bratackih Samardzica je rodom cetnicki hercegovacki vojvoda Petar Samardzic (1895-1945).
113. PISCEVIC, su iz Pisce na Pivskoj planini.
114. SIPOVAC, su stara srpska porodica porijeklom iz Drobnjaka, poslije Drobnjaka,boravili su u Sipacnu a zatim se doselili u Rast,Udreznje,Grabovicu
i Nevesinje. Ima ih u Nevesinju,Mostaru,Sarajevu,Beogradu i rasijanju. Selo Sipacno po njima je dobolo ime.
115. ELEZOVIC, ( ELEZ ) su stara porodica iz Hrasna kod Ljubinja.
116. IGNJATIC, su stara porodica sa Taleze i Bobovista iz Trebinja.
117. PRAVICA, su iz sela Bijelac kod Trebisnjice, ima ih u Herceg Novom,Dubrovniku i Trebinju.
118.BUBALO, su iz sela Mijonici imedju Popova i Trebinja.
119.KLIKOVIC, su iz Sume kod Trebinja po kojima je selo dobilo ime.
120. LONCAR, su iz sela Loncara u Borcu na Gornjoj Neretvi, tako su prozvani po loncima koje su pravili i prodavali.
121. VULESEVIC, su porijeklom iz Tvrdosa kod Trebinja.
122. PUTICA, su porijeklom iz Gacka, otselili se u selo Orah kod Trebinja.
123. CELOVIC, su porijeklom iz Duzi u Trebinju, ima ih u Srbiji u Beogradu.
124. DEDICI, su stara srpaka porodica iz Dedica u Popovu, u nekoj seobi doselili su u okolinu Zadra.
125. TIHIC, su iz Tihova u Gacku, otselili u Bosnu, primili islam i danas su aktivna muslimanska porodica.
126. DANILOVIC, su stara srpska porodica sa Zubaca kod Trebinja.
127. GOLUBOVIC, su porijeklom iz Pive od Branilovica, rodonacelnik porodice bio je neki Golub po kome su dobili prezime. Ima ih u : Nevesinju,Gacku, Konjicu, Loznic, Beogradu i rasijanju.
128. BACEVIC, su iz Banjana, selo Objesenik u Borcu zvalo se Bacevic, danas se jedno selo kod Mostara zove Bacevici.
129. COKORILO, su stara srpska porodica iz Vracanovica na Banjanima i iz Mirusa kod Bilece. Ima ih u Planoj, Piragicima, Dzinovoj Mahali,Nevesinju, Mostaru i rasijanju. Iz ove porodice potice kaludjer Prokopije Cokorilo, mostarski jeromonah,rodjen u Planoj 1802 godine. Napisao “Ljetopis Hercegovine’ veoma znacajno djelo za proucavanje hercegovacke istorije.
130. L A K E T A, su stara srpska porodica, porijeklom iz zaledja Boke Kotorske. Njihov prapredak harambasa Laketa pominje se u prepisci s
mletackim providurom u Kotoru iz daleke 1686 i 1687 godine. Pisma se cuvaju u Istorijskom arhivu u Kotoru, pisana na Srpskom i Latinskom jeziku.
U pismu harambasa Laketa obavjestava providura o svojim zaslugama za Mletacku Republiku. Njegovih pet sinova ,od kojih je jedan kaludjer,bore se za Republiku. Sa druzinom od 200 ljudi, napao je i popalio Gacko i tom prilikom je ubio 12 Turaka. Usput mu javlja da je pridobio za borbu protiv
Turaka : Kuce,Pipere, Bjelopavlice,Brdjane i kao nagradu dobio sest cekina i pet bala. Harambasa je znao stizati do Sarajeva, pljackao je dvor bosanskog pase i vracao se nazad kuci. Dubrovcanima je porucivao : “Sva je Hecegovina moja”! Harambasin praunuk Petar, poslije burnih vremena stize sredinom XVIII vijeka, u Crvenik selo Bratac kod Nevesinja. Odatle pod pritiskom Turaka prelaz u selo Pluzine. Sve Lakete poticu iz sela Pluzina. Slave slavu Svetog Jovana Krstitelja 20.januara.
Geneaolosko stablo moje porodice bilo bi sledece: 1.Nebojsa-sin > 2. Nikola-otac > 3. Vlado-djeda > 4. Jovan-pradjeda > 5. Djoko-cukundjeda > 6. Lako-kurlebalo > 7. Ilija-sukurdov > 8. PETAR- kurdjel, 9.Askurddjel?
Ovo bi bio kratak pregled porodica koje je obradio profesor Jevto Dedijer sa napomenom da je propao dio materijala koji se odnosio na gornji dio Nevesinjskog polja, prilikom njegova bjekstva iz Sarajeva u Beograd 1908.godine, te su izgubljeni podatci o mnogim porodicama.
Nesto podataka o ostalim nevesinjskim porodicama naslo se u izvorima dubrovackog arhiva i srednjovjekovnim poveljama srpskih vladara. To su :
1. ANDRIC, se pominju 1439 godine, zive u Kolesku,Bratacu i rasijanju.
2. ALEKSIC, su stara porodica, prvi put se pominje u spisima dubrovackog arhiva knez Ivan Aleksic 1429 godine.Ima ih u Trebinju, Nevesinju itd.
3. AVDALOVIC, zive u Dreznju, Gacku, Nevesinju i rasijanju.
4. BRENJO, porodicno predanje im kaze da poticu od Ljubovica, zive na Odzaku, Nevesinju, Sarajevu,Beogradu i rasijanju.
5. BRATIC, se pominju u Decanskoj hrisovulji 1335 godine, (hrisovulje su kraljevske zlatnopecatne povelje). Veoma su brojna porodica u Hercegovini, ima ih na Crgovu, Gradini, Grabovici, Nevesinju, Bileci i rasijanju.
6. BUKVIC, zive u Nevesinju.
7. BABIC, zive u Kolesku, Trusini, Nevesinju i rasijanju.
8. VASILJEVIC, veoma stara porodica, prvi put se pominju 1283 godine. Zive u Kolesku, Nevesinju i rasijanju.
9. VUCINIC, su stara porodica iz Humske zemlje, pominju se 1370 godine. Porijeklom su sa Rudina, ima ih u Kolesku, Nevesinju i rasijanju.
10. DRAGOVIC,su stara porodica, pominju se 1281 godine, i kasnije u Decanskim hrisovuljama 1335- 1345 godine. Zive na Udreznju, Biogradu, Mostaru, Beogradu i rasijanju.
11. DRASKOVIC, se prvi put pominju u Popovu 1320 godine, zatim u Decanskim poveljama 1335-1345 godine. Zive u Slivljima, Gacku, Nevesinju, Beogradu i rasijanju.
12. ILIC, zive u Zovom Dolu, Nevesinju i rasijanju.
13. JONLIJA, zive u Krekovima.
14. JAKSIC, zive u Nevesinju.
15. JAREDIC, zive u Bratacu.
16. KOVACEVIC, su veoma stara i brojna porodica u Hercegovini, polovinom XIX vijeka brojali su 300 pusaka. Prvi put se pominju 1319 godine, a zatim u Decanskim poveljama 1335-1345. godine. Iz ove porodice poticu poznati junaci, harambase Petko i Stojan Kovacevic iz sela Srdjevica kod Gacka. Zive sirom Hercegovine i rasijanju. U Nevesinju zive u Kolesku, Grabovici i Biogradu. Od Kovacevica iz Grabovice potice Aleksa Kovacevic, sportista, pisac i pjesnik, balkanski rekorder u bacanju kugle 1934-1936godine, jedini nevesinjac ucesnik na Olimpijskim igrama u Berlinu 1936.godine.
17. KAPOR, su stara porodica iz Trebinja, ima ih u Nevesiju.
18. KOSTIC, su stara porodica, zive u Kolesku, Nevesinju i rasijanju.
19. MILORADOVIC, su Humska vlastela iz okoline Stoca sa Radimlje. Steci na Radimlji su njihovo porodicno groblje, osnovali su manastir Zitomislic. Emigrilali su u Rusiju, pukovnik Mihajlo Miloradovic je razgranicio dvije velike sile Rusiju i Kinu pocetkom XIX vijeka.
20. MILOSEVIC, se pominju 1372 godine, zive u Gacku, Nevesinju i rasija.
21. STANKOVIC, se prvi put pomonju 1372 godine, ima ih na Zalomu i Nev.
22. RATKOVIC, se pominju 1372 godine, ima ih u Bratacu, Batkovicu, Nevesinju i rasijanju.
23. SANTIC, su humska vlastela, pominju se 1451 godine, zive u Mostaru.
24. VUKOTIC se pominju1427godine, zive u Krekovima.
25. BIJELIC, su potomci Vlaca Bijelica sa Vlahovica. Koji sepominje 1370 godine kao graditelj crkve.
26. MANJAK, su stara porodica iz Humske zemlje, pominju se 1333 godine.Od vremena kralja Milutina zive u Nevesinju na Sehovini i Bojistima.
27. BESTIC, zive na Zalomu i Nevesinju, veoma stara porodica.
28. VUCETIC, se prvi put pominju 1389 godine, zive u Biogradu.
29. PRODANOVIC, su stara vlastela iz Konavala.Prvi put se pominju 1280 godine, zatim se javljaju u Decanskim hrisovuljama, kolonizirani na Kosovo. Zive na Zalomu, Nevesinju i rasijanju.
30. NIKOLIC, su Humska vlastela, rodonacelnik loze je Nikola zupan u Popovu polju, unuk kneza Andrije, Miroslavovog sina. Miroslav je Nemanjin brat, ozenjen Vojsavom, sestrom bosanskog Kulina-bana, upravljao je Hercegovinom iz grada Blagaja. Za potrebe kneza Miroslava napisano je Miroslavovo Jevandjelje, koje se sacuvalo do danas, to je najstariji pisani spis kod Srba, cuva se u Beogradu. Jedna grana Nikolica pominje se u Decanskoj hrisovulji 1335godine, ali se nezna da li su rod sa ovim Nikolicima. Nikolica ima u Nevesinju i rasijanju.
31. PREDOJEVICI, su feudalna vlastela iz Prijevora kod Bilece, pominju se 1380 godine. Od njih mnoge srpske porodice vuku porijeklo.
32. PETKOVICI, se pominju prvi put 1379 godine, i za njh se kaze da su sa Zagorja. Krajem XIV vijeka, zivjeli su u selu Bodezista koje je nekada pripadalo Zagorju. Zive na Zalomu, Budisavlju, Nevesinju i rasejanju.
33. RATKOVIC, se pominju 1436 godine u Trebinju. Zive u Nevesinju.
34. VILIC, su iz Huma, pominju se 1322 godine, Dedijer misli da su Vilici iz Gracanice u Gacku. Ima ih u Bratacu, Ziljevu i Nevesinju.
35. GLUSAC, su iz humske Zemlje, pominju se u Decanskoj povelji 1335-1345 godine. Glusci danas zive u Bileci i Gacku. Iz ove porodice bio je Mato Glusac (1774-1870) cuveni prorok i gatar.
36. RADIC, su iz Trebinja i iz Huma, pominju se u Decanskoj hrisovulji 1335 godine, Radica ima u Kninu, Pridvorcima, Nevesinju i rasijanju.
37. MILANOVIC, su iz Trebinja, u izvorima se pominje Ratko Milanovic 1370 godine, ima ih na Pluzinama, Zalomu, Nevesinju i rasijanju.
38. MACAR, su stara srpska porodica, pominju se 1374 godine, Macari se pominju u Decanskim poveljama 1335-1345 godine,zive u Nevesinju i rasijanju.
39. NINCIC, su iz Nevesinja, gdje se pominju 1410 godine, zive u Odzaku, Nevesinju i rasijanju.
40. RAJICIC, su iz Biograda kod Nevesinja, pominju se 1419 godine, zive u Biogradu, Nevesinju i rasijanju.
41. IVKOVIC, su iz Rudina i iz Nevesinja, pominju se 1435 godine, zive u Dreznju, Nevesinju i rasijanju.
42. TRZIC, su iz Cernice kod Gacka, pominju se 1442 godine, ima ih u Bratacu i rasijanju.
43. STANISIC, su stara srpska porodica, pominju se prvi put 1335 godine, u Decanskoj hrisovulji. Nesto kasnije 1373 godine pominje u spisima dubrovackog arhiva neki Radovan Stanisic. Ima ih u Nevesinju i rasijanju.
44. MARIC, su iz Humske zemlje, pominju se 1376 godine, zive u Bratacu, Nevesinju i rasijanju.
45. MIRKOVIC, su iz Nevsinja, pominju se 1373 godine, zive u Nevesinju.
46. IVANOVIC, su iz Nevesinja, pominju se 1372 godine, zive u Nevesinju.
47. ZUBAC, su iz Zubaca kod Trebinja, pominju se u Decanskim poveljama.
48. MILOVIC, su iz Konavla, pominju se 1372 godine, zive u Nevesinju.
49. MISKOVIC, su iz Nevesinja, pominju se 1374 godine, zive na Trusini i Nevesinju.
50. SILJEGOVIC, su iz Nevesinja. Pominju se 1358 godine, zive u Kolesku, Budisavlju, Nevesinju i rasijanju.
51. MILISIC, su iz Nevesinja, pominju se 1372 godine.
52. ANDRIJASEVIC, su iz Trebinja, pomonju se 1430 godine, ima ih u Nevesinju i rasijanju.
53. RADOVIC, su stara srpska porodica porijeklom iz Kuca, zbog ubistva i krvi dosli u Ridjane kod Niksica. Tu su pocinili nesto slicno te su morali bjezati ponovo. Dosli u selo Bratac, gdje i danas zive. Zive u Nevesinju i rasijanju. Iz ove porodice potice vojvoda pop Petar Radovic (1832-1906). Jedan od lokalnih vodja u ustanku Nevesinjska puska 1875-1878 godine.
54. ADZIC, su porijeklom iz Pive, ima ih u Kokorini i Pridvorici u Borcu, Gacku, Nevesinju i rasijanju.
55. PEJOVIC, su staro pivsko bratsvo, porijeklom su od Jelica iz Oraha. Ima ih u Nevesinju i rasijanju.
56. RADOJICIC, su pivska porodica porijeklom od Branilovica. Pominju se u dubrovackim izvorima u XIV vijeku. Radojicica ima u Kifinu Selu, Batkovicima, Bojistima, Nevesinju i rasijanju.
57. OKUKA, su stara srpska porodica iz Borca, ima ih u Ulogu, Sarajevu, Nevesinju i rasijanju. Kada se Borac turcio od petorice brace, jedan koji je bio kod stoke u planini ostao je pravoslavni i od njega poticu Okuke. Dok su ostali klanjali u dzamiji u Ulogu, Okuka je pred dzamijom na Obadica kamenu palio svijecu i molio se bogu. Iz porodice Okuka iz Nevesinja potice fudbaler Dragan Okuka, desno krilo Veleza iz Mostara i reprezentacije bivse SFRJ.
Ovo su samo neke srpske porodice iz Hercegovine za koje postoje istorijski podaci s napomenom da ovo nije konacan spisak, te da ce mladji istrazivaci nastaviti ovaj posao. Koliko je meni poznato porodicno stablo svojih porodica uradili su Dr.Aleksa Buha–BUHE, prof. Momcilo Golijanin – GOLIJANI i Dr. Novak Laketa – LAKETE.

Prof. Nikola Vladov Laketa

datum : 01.09.2005